Rozporządzenie 2024/573 – najważniejsze zmiany w F-gazach dla firm
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z 7 lutego 2024 r. zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie 517/2014. Weszło w życie 11 marca 2024 r. i obowiązuje bezpośrednio w Polsce – bez czekania na zmianę ustawy. Dla firm oznacza to szersze obowiązki kontroli, zakazy serwisowania „ciężkimi” czynnikami i harmonogram, który w praktyce wymusza przejście na czynniki o niskim GWP. Oto, co realnie zmienia się dla przedsiębiorcy.
Rozporządzenie 2024/573 – F-gazy zmiany dla firm w skrócie
Najważniejsze dla operatora jest to, że podstawowe progi kontroli szczelności dla HFC się nie zmieniły (5 / 50 / 500 t CO₂e i częstotliwość 12 / 6 / 3 miesiące, dwukrotnie rzadziej z systemem wykrywania wycieków). Zmieniły się natomiast zakres (nowe gazy i urządzenia), zakazy serwisowe i harmonogram dla nowych instalacji.
Nowe progi dla czynników HFO (załącznik II)
Wcześniej nienasycone fluorowęglowodory (HFO) – np. R1234yf (GWP 0,501) i R1234ze (GWP 1,37) – praktycznie nie podlegały kontrolom, bo ich ekwiwalent CO₂ był znikomy. Rozporządzenie 2024/573 wprowadziło dla gazów z sekcji 1 załącznika II progi wagowe (art. 5):
- od 1 kg – kontrola szczelności co najmniej raz na 12 miesięcy (24 z systemem wykrywania wycieków),
- od 10 kg – co 6 miesięcy (12 z systemem),
- od 100 kg – co 3 miesiące (6 z systemem); system wykrywania wycieków obowiązkowy w urządzeniach stacjonarnych (art. 6 ust. 1).
CRO potwierdza, że karty urządzeń zakłada się teraz także dla urządzeń z co najmniej 1 kg takich gazów (2 kg dla urządzeń hermetycznych). Dotyczy to np. chillerów na R1234ze w biurowcach i obiektach przemysłowych.
Urządzenia hermetyczne, budynki mieszkalne i urządzenia ruchome
- Hermetyczne urządzenia są zwolnione z kontroli, jeśli są oznakowane i zawierają mniej niż 10 t CO₂e (lub mniej niż 2 kg HFO z zał. II).
- Nowe zwolnienie: hermetyczne urządzenia w budynkach mieszkalnych poniżej 3 kg F-gazów nie podlegają kontroli szczelności (art. 5 ust. 1 akapit trzeci).
- Nowe obowiązki dla transportu i maszyn: kontrole obejmą agregaty chłodnicze samochodów dostawczych chłodni, kontenerów intermodalnych i wagonów oraz klimatyzację i pompy ciepła w ciężkich pojazdach dostawczych, maszynach rolniczych, górniczych i budowlanych, pociągach czy tramwajach – dla części z nich dopiero od 12 marca 2027 r. (art. 5 ust. 3 i 5).
- Kontrola po naprawie – po naprawie wycieku urządzenie trzeba sprawdzić najwcześniej po 24 godzinach pracy, nie później niż w ciągu miesiąca (art. 4 ust. 5).
Zakazy serwisowania: 2025, 2026 i 2032
Artykuł 13 rozporządzenia ogranicza używanie F-gazów do konserwacji i serwisowania istniejących urządzeń. To zmiana o największych skutkach finansowych dla właścicieli starszych instalacji.
| Od kiedy | Zakaz | Wyjątki przejściowe |
|---|---|---|
| już obowiązuje (zakaz przejęty z rozporządzenia 517/2014) | F-gazy o GWP ≥ 2500 do serwisowania urządzeń chłodniczych o napełnieniu ≥ 40 t CO₂e | gazy zregenerowane lub z recyklingu – do 1.01.2030 |
| 1 stycznia 2025 | F-gazy o GWP ≥ 2500 do serwisowania jakichkolwiek urządzeń chłodniczych | gazy zregenerowane (oznakowane) lub z recyklingu odzyskane z takich urządzeń – do 1.01.2030; nie dotyczy schładzania poniżej −50 °C i sprzętu wojskowego |
| 1 stycznia 2026 | F-gazy z zał. I o GWP ≥ 2500 do serwisowania klimatyzacji i pomp ciepła | gazy zregenerowane lub z recyklingu – do 1.01.2032 |
| 1 stycznia 2032 | F-gazy z zał. I o GWP ≥ 750 do serwisowania stacjonarnych urządzeń chłodniczych (z wyjątkiem chillerów) | gazy zregenerowane lub z recyklingu – bez wskazanej daty końcowej |
Co to znaczy w praktyce? Instalacje na R404A (GWP 3922) i R507A (GWP 3985) można dziś uzupełniać tylko czynnikiem zregenerowanym lub z recyklingu, a po 2030 r. – wcale. Typowy R410A (GWP 2088) i R407C (GWP 1774) mają GWP poniżej 2500, więc zakaz z 2026 r. ich nie obejmuje; jednak w stacjonarnym chłodnictwie (poza chillerami) od 2032 r. dotknie je próg 750.
Zakazy wprowadzania do obrotu nowych urządzeń (załącznik IV)
Te zakazy dotyczą sprzedaży i wprowadzania na rynek nowych urządzeń – nie musisz wymieniać sprawnych urządzeń, które już działają. Mają jednak znaczenie przy planowaniu zakupów:
| Data | Rodzaj urządzenia | Zakaz |
|---|---|---|
| 1.01.2025 | Pojedyncze układy split < 3 kg F-gazów z zał. I | GWP ≥ 750 |
| 1.01.2025 | Samodzielne (plug-in) urządzenia chłodnicze, poza chillerami | F-gazy o GWP ≥ 150 (chyba że wymagają tego względy bezpieczeństwa) |
| 1.01.2025 | Urządzenia chłodnicze (poza chillerami i plug-in) | F-gazy o GWP ≥ 2500 |
| 1.01.2027 | Monobloki i samodzielne klimatyzatory/pompy ciepła do 12 kW | GWP ≥ 150 (z wyjątkami bezpieczeństwa) |
| 1.01.2027 | Split powietrze-woda do 12 kW (np. pompy ciepła) | GWP ≥ 150 (z wyjątkami bezpieczeństwa) |
| 1.01.2027 | Chillery powyżej 12 kW | GWP ≥ 750 (z wyjątkami bezpieczeństwa) |
| 1.01.2029 | Split powietrze-powietrze do 12 kW; split powyżej 12 kW | GWP ≥ 150 (do 12 kW) / GWP ≥ 750 (powyżej 12 kW) |
| 1.01.2030 | Urządzenia chłodnicze (poza chillerami i plug-in) | F-gazy o GWP ≥ 150 (z wyjątkami bezpieczeństwa) |
| 1.01.2033 | Split powyżej 12 kW | GWP ≥ 150 (z wyjątkami bezpieczeństwa) |
| 1.01.2035 | Split do 12 kW | wszystkie F-gazy (z wyjątkami bezpieczeństwa) |
To tylko wybór najważniejszych pozycji dla firm – pełna lista znajduje się w załączniku IV rozporządzenia. Przy zakupie nowej klimatyzacji lub pompy ciepła pytaj dostawcę o czynnik i jego GWP – urządzenie na R290 lub R744 nie podlega obowiązkom F-gazowym (ale wymaga zachowania przepisów bezpieczeństwa dla czynników palnych lub wysokociśnieniowych).
Wycofywanie HFC do zera w 2050 r.
Załącznik VII rozporządzenia ustala maksymalne ilości HFC, które można wprowadzić do obrotu w UE: 42,9 mln t CO₂e rocznie w latach 2025–2026, ok. 21,7 mln t w latach 2027–2029, ok. 9,1 mln t w latach 2030–2032 i dalej mniej, aż do zera od 2050 r. Mniejsza podaż oznacza wyższe ceny czynników o wysokim GWP – to kolejny powód, by uszczelniać instalacje i planować modernizację.
Ekwiwalent CO₂ czynnika chłodniczego – wartości GWP
GWP to współczynnik ocieplenia globalnego – mówi, ile razy silniej niż CO₂ dany gaz ogrzewa klimat w horyzoncie 100 lat. Rozporządzenie 2024/573 podaje w załączniku I wartości GWP dla HFC (na podstawie 4. raportu IPCC), a dla HFO w załączniku II (na podstawie 6. raportu IPCC). GWP mieszanin oblicza się jako średnią ważoną składników (zał. VI).
| Czynnik | GWP | Skąd wartość |
|---|---|---|
| R32 | 675 | zał. I (HFC-32) |
| R134a | 1430 | zał. I (HFC-134a) |
| R410A (R32/R125 50/50) | 2088 | średnia ważona, zał. VI |
| R407C (R32/R125/R134a 23/25/52) | 1774 | średnia ważona, zał. VI |
| R404A (R125/R143a/R134a 44/52/4) | 3922 | średnia ważona, zał. VI |
| R507A (R125/R143a 50/50) | 3985 | średnia ważona, zał. VI |
| R448A | 1386 | średnia ważona, zał. VI |
| R449A | 1396 | średnia ważona, zał. VI |
| R454B | 465 | średnia ważona, zał. VI |
| R1234yf | 0,501 | zał. II sekcja 1 |
| R1234ze | 1,37 | zał. II sekcja 1 |
| R290 (propan) | 0,02 | zał. VI – nie jest F-gazem |
Składy mieszanin przyjęto według standardowych oznaczeń czynników chłodniczych (ASHRAE 34 / ISO 817). Wartości GWP mieszanin mogą minimalnie różnić się od podawanych w starszych tabelach (np. R448A 1387, R449A 1397 według poprzedniego rozporządzenia), bo nowe przepisy zmieniły GWP składników HFO.
Co powinna zrobić firma? Plan na 5 kroków
- Inwentaryzacja: spisz wszystkie obiegi, czynniki i ilości, policz CO₂e w kalkulatorze.
- Porządek w CRO: załóż brakujące karty – w tym dla urządzeń z HFO od 1 kg (instrukcja krok po kroku).
- Ocena ryzyka serwisowego: wskaż urządzenia na gazach o GWP ≥ 2500 (np. R404A, R507A) – już dziś zależą od dostępności czynnika zregenerowanego.
- Plan modernizacji: przy awarii lub wymianie wybieraj czynniki o niskim GWP lub naturalne (R290, R744, R717), zgodne z harmonogramem z załącznika IV.
- Szczelność i monitoring: rozważ system wykrywania wycieków – wydłuża odstęp między kontrolami i chroni przed kosztowną utratą czynnika.
Źródła i podstawa prawna
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych (EUR-Lex, wersja polska)
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – informacja o nowych rozporządzeniach F-gazowym i SZWO
- Centralny Rejestr Operatorów – „O CRO” (Łukasiewicz – Instytut Chemii Przemysłowej)
- Centralny Rejestr Operatorów – FAQ
- Tekst jednolity ustawy – Dz.U. 2020 poz. 2065 (ISAP)
Stan prawny i dane sprawdzone przez redakcję w listopadzie 2026 r. Przepisy mogą się zmieniać – przed podjęciem decyzji zweryfikuj aktualne brzmienie w podanych źródłach.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Kiedy weszło w życie rozporządzenie 2024/573?
Rozporządzenie opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE 20 lutego 2024 r.; weszło w życie dwudziestego dnia po publikacji, czyli 11 marca 2024 r. Obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach UE, także w Polsce.
Czy muszę wymienić klimatyzację na R410A?
Nie. Zakazy z załącznika IV dotyczą wprowadzania do obrotu nowych urządzeń. Działające urządzenie na R410A (GWP 2088) możesz dalej użytkować i serwisować – zakaz serwisowy z 2026 r. dotyczy gazów o GWP ≥ 2500. Pamiętaj o kontrolach szczelności i karcie w CRO, jeśli obieg ma co najmniej 5 t CO₂e.
Czy wolno jeszcze uzupełniać R404A?
Od 1 stycznia 2025 r. do serwisowania urządzeń chłodniczych nie wolno używać nowego (pierwotnego) R404A ani innych F-gazów o GWP ≥ 2500. Do 1 stycznia 2030 r. dopuszczalny jest gaz zregenerowany (oznakowany) lub z recyklingu odzyskany z takich urządzeń.
Czy czynniki HFO (R1234yf, R1234ze) trzeba zgłaszać do CRO?
Tak, jeśli w obiegu jest co najmniej 1 kg takiego gazu (2 kg w urządzeniu hermetycznym). Rozporządzenie 2024/573 wprowadziło dla nich progi wagowe kontroli szczelności, a CRO zakłada dla nich karty urządzeń.
Czy rozporządzenie 2024/573 zmieniło częstotliwość kontroli szczelności?
Dla HFC progi i częstotliwość pozostały takie jak wcześniej: od 5 t CO₂e co 12 miesięcy, od 50 t co 6 miesięcy, od 500 t co 3 miesiące, a z systemem wykrywania wycieków dwa razy rzadziej. Nowością są progi w kg dla HFO i nowe zwolnienia oraz objęcie części urządzeń ruchomych.