Kontrola szczelności klimatyzacji i chłodnictwa: jak często i jakie kary
Kontrola szczelności to najważniejszy cykliczny obowiązek operatora urządzeń z F-gazami. Jej częstotliwość zależy od ilości gazu wyrażonej w tonach ekwiwalentu CO₂ (albo w kilogramach – dla nowych czynników HFO). Poniżej znajdziesz aktualne terminy z rozporządzenia (UE) 2024/573, zasady dla urządzeń hermetycznych i systemów wykrywania wycieków oraz przegląd kar z polskiej ustawy.
Kogo dotyczy obowiązkowa kontrola szczelności?
Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia 2024/573 kontrolom szczelności podlegają urządzenia zawierające F-gazy z załącznika I w ilości co najmniej 5 ton ekwiwalentu CO₂ albo F-gazy z sekcji 1 załącznika II (nienasycone HFO, np. R1234yf, R1234ze) w ilości co najmniej 1 kg, o ile gaz nie jest zawarty w piankach. Obowiązek obejmuje m.in. stacjonarne urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne, pompy ciepła, urządzenia przeciwpożarowe, organiczne obiegi Rankine’a i rozdzielnice elektryczne (art. 5 ust. 2) oraz agregaty chłodnicze samochodów ciężarowych i przyczep chłodni (art. 5 ust. 3 lit. a).
Nowością są urządzenia ruchome z art. 5 ust. 3 lit. b i c – np. agregaty chłodnicze samochodów dostawczych chłodni, kontenerów intermodalnych i wagonów oraz klimatyzacja w ciężkich pojazdach dostawczych i maszynach. Dla ich operatorów obowiązek zaczyna obowiązywać od 12 marca 2027 r. (art. 5 ust. 5).
Ekwiwalent CO₂ obliczasz, mnożąc masę czynnika w kg przez jego współczynnik GWP i dzieląc przez 1000. Przykład: 3 kg R410A × 2088 / 1000 = 6,26 t CO₂e – to już powyżej progu 5 t. Policzysz to w kilka sekund w kalkulatorze F-gazy CO₂e.
Kontrola szczelności klimatyzacji – jak często?
Częstotliwość określa art. 5 ust. 6 rozporządzenia 2024/573. Ilość liczy się dla każdego odrębnego obiegu chłodniczego.
| Ilość F-gazu w obiegu | Bez systemu wykrywania wycieków | Z systemem wykrywania wycieków |
|---|---|---|
| poniżej 5 t CO₂e (HFO: poniżej 1 kg) | brak obowiązku okresowej kontroli i karty w CRO | |
| 5 – < 50 t CO₂e (HFO: 1 – < 10 kg) | co najmniej raz na 12 miesięcy | co najmniej raz na 24 miesiące |
| 50 – < 500 t CO₂e (HFO: 10 – < 100 kg) | co najmniej raz na 6 miesięcy | co najmniej raz na 12 miesięcy |
| 500 t CO₂e i więcej (HFO: 100 kg i więcej) | co najmniej raz na 3 miesiące* | co najmniej raz na 6 miesięcy |
* W urządzeniach stacjonarnych chłodniczych, klimatyzacyjnych, pompach ciepła i systemach przeciwpożarowych powyżej tego progu system wykrywania wycieków jest obowiązkowy (art. 6 ust. 1), więc w praktyce kontrola wypada co 6 miesięcy.
Przykłady – ile to kilogramów?
| Czynnik (GWP) | Próg 5 t CO₂e | Próg 50 t CO₂e | Próg 500 t CO₂e |
|---|---|---|---|
| R32 (675) | ok. 7,41 kg | ok. 74,1 kg | ok. 741 kg |
| R410A (2088) | ok. 2,40 kg | ok. 23,9 kg | ok. 239,5 kg |
| R407C (1774) | ok. 2,82 kg | ok. 28,2 kg | ok. 281,9 kg |
| R134a (1430) | ok. 3,50 kg | ok. 35,0 kg | ok. 349,7 kg |
| R404A (3922) | ok. 1,27 kg | ok. 12,7 kg | ok. 127,5 kg |
| R448A (1386) | ok. 3,61 kg | ok. 36,1 kg | ok. 360,8 kg |
GWP pojedynczych gazów pochodzą z załącznika I rozporządzenia 2024/573, a GWP mieszanin (R410A, R407C, R404A, R448A) policzono metodą średniej ważonej z załącznika VI. Wartości progowe zaokrąglono – przy granicznych ilościach licz dokładnie.
Urządzenia hermetycznie zamknięte – kiedy są zwolnione?
Hermetycznie zamknięte urządzenia nie podlegają kontroli szczelności, jeśli są oznakowane jako hermetycznie zamknięte i zawierają mniej niż 10 t CO₂e gazów z załącznika I albo mniej niż 2 kg gazów z sekcji 1 załącznika II (art. 5 ust. 1 akapit drugi). Dodatkowo urządzenia hermetyczne w budynkach mieszkalnych są zwolnione, jeśli zawierają mniej niż 3 kg F-gazów. Typowe przykłady urządzeń hermetycznych to fabrycznie napełnione szafy i witryny chłodnicze typu „plug-in” czy monoblokowe pompy ciepła. Klasyczny split montowany na miejscu przez instalatora zwykle nie jest urządzeniem hermetycznym – sprawdź tabliczkę i dokumentację.
Według CRO, jeśli urządzenie jest zwolnione z kontroli szczelności, jest też zwolnione z prowadzenia dokumentacji – nie zakłada się dla niego karty.
System wykrywania wycieków – kiedy jest obowiązkowy?
- Stacjonarne urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne, pompy ciepła i urządzenia przeciwpożarowe zawierające co najmniej 500 t CO₂e (lub co najmniej 100 kg gazów HFO z sekcji 1 zał. II) muszą mieć system wykrywania wycieków, który alarmuje operatora lub firmę serwisową (art. 6 ust. 1).
- System trzeba sprawdzać co najmniej raz na 12 miesięcy (art. 6 ust. 3); dla rozdzielnic elektrycznych – co najmniej raz na 6 lat (art. 6 ust. 4).
- W mniejszych urządzeniach system jest dobrowolny, ale opłacalny: wydłuża odstęp między kontrolami dwukrotnie (np. z 12 do 24 miesięcy) i szybciej sygnalizuje ubytek drogiego czynnika.
Informację o zainstalowanym systemie wykrywania wycieków zaznacza się w karcie urządzenia w CRO.
Co zrobić, gdy kontrola wykryje wyciek?
- Napraw bez zbędnej zwłoki. Operator ma zapewnić naprawę urządzenia, z którego nastąpił wyciek (art. 4 ust. 5 rozporządzenia 2024/573).
- Zleć kontrolę po naprawie. Urządzenie objęte obowiązkiem kontroli musi zostać ponownie sprawdzone przez certyfikowaną osobę najwcześniej po 24 godzinach pracy, ale nie później niż w ciągu miesiąca od naprawy.
- Dopilnuj wpisów w CRO. Wynik kontroli, przyczyna nieszczelności, naprawa, ilość dodanego czynnika i kontrola po naprawie muszą trafić do karty urządzenia w ciągu 15 dni roboczych.
Pamiętaj, że celowe uwalnianie F-gazów do atmosfery jest zakazane (art. 4 ust. 1), a przy wycofaniu urządzenia z eksploatacji gaz musi zostać odzyskany przez certyfikowaną osobę (art. 8).
Kto może wykonać kontrolę szczelności?
Kontrole urządzeń stacjonarnych i agregatów w samochodach i przyczepach chłodniach wykonują osoby fizyczne posiadające certyfikat zgodnie z art. 10 rozporządzenia (art. 5 ust. 3). W Polsce certyfikaty dla personelu i przedsiębiorców wydaje Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Zlecając usługę, poproś o numer certyfikatu osoby i firmy – później pojawi się on we wpisie w CRO.
Kary za brak kontroli szczelności i brak CRO
Administracyjne kary pieniężne określają art. 47–49 ustawy o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych (tekst jednolity Dz.U. 2020 poz. 2065). Dla operatorów najważniejsze są:
| Naruszenie | Kara | Przepis |
|---|---|---|
| Niesporządzenie karty urządzenia w terminie lub brak korekty | 600 – 4500 zł | art. 47 pkt 5 |
| Wpis do karty przez osobę bez uprawnień / bez protokołu | 600 – 4500 zł | art. 47 pkt 7 |
| Niedokonanie wpisu w karcie w terminie | 600 – 4500 zł | art. 47 pkt 9 |
| Niezapewnienie kontroli szczelności | 4000 – 15 000 zł | art. 48 pkt 7 |
| Brak wymaganego systemu wykrywania wycieków lub jego kontroli | 4000 – 15 000 zł | art. 48 pkt 9 i 10 |
| Brak odzysku F-gazów | 4000 – 15 000 zł | art. 48 pkt 13–15 |
| Celowe uwolnienie gazu, brak naprawy wycieku bez zbędnej zwłoki lub brak kontroli skuteczności naprawy w ciągu miesiąca | 4000 – 15 000 zł | art. 48 pkt 33 |
| Np. stosowanie F-gazów wbrew zakazom serwisowym, sprzedaż urządzeń niehermetycznych bez wymaganego dowodu instalacji | 6000 – 45 000 zł | art. 49 |
Kary nakłada w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska (a w sprawach systemów przeciwpożarowych – Państwowa Straż Pożarna). Kontrole prowadzą organy Inspekcji Ochrony Środowiska (art. 45). Wysokość kary zależy m.in. od rodzaju i zakresu naruszenia oraz jego skutków; organ odstępuje od kary, gdy naruszenie wynikło z okoliczności, którym firma nie mogła zapobiec, a po 3 latach od naruszenia kary nie można już nałożyć (art. 51).
Checklista: kontrola szczelności w firmie
- Masz listę wszystkich obiegów z rodzajem i ilością czynnika oraz wynikiem w t CO₂e.
- Każdy obieg powyżej progu ma otwartą kartę w CRO.
- Terminy kontroli (12/6/3 miesiące lub 24/12/6 z systemem wykrywania wycieków) są w kalendarzu.
- Serwis ma certyfikat UDT, a wpisy pojawiają się w CRO w ciągu 15 dni roboczych.
- Po każdej naprawie wycieku jest kontrola skuteczności naprawy w ciągu miesiąca.
- Urządzenia z gazem o GWP ≥ 2500 (np. R404A, R507A) mają plan wymiany – patrz zmiany w rozporządzeniu 2024/573.
Źródła i podstawa prawna
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych (EUR-Lex, wersja polska)
- Tekst jednolity ustawy – Dz.U. 2020 poz. 2065 (ISAP)
- Centralny Rejestr Operatorów – FAQ
- Urząd Dozoru Technicznego – „O F-gazach i SZWO” (certyfikaty)
Stan prawny i dane sprawdzone przez redakcję w listopadzie 2026 r. Przepisy mogą się zmieniać – przed podjęciem decyzji zweryfikuj aktualne brzmienie w podanych źródłach.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jak często trzeba robić kontrolę szczelności klimatyzacji?
Dla obiegu z 5–50 t CO₂e – co najmniej raz na 12 miesięcy (co 24 miesiące z systemem wykrywania wycieków), dla 50–500 t CO₂e – co 6 miesięcy (12 z systemem), a od 500 t CO₂e – co 3 miesiące (6 z systemem). Poniżej 5 t CO₂e kontrola nie jest obowiązkowa.
Czy split z 1 kg R32 wymaga kontroli szczelności?
Nie. 1 kg R32 to 0,675 t CO₂e, czyli znacznie poniżej progu 5 t CO₂e. Obowiązek pojawia się dla R32 dopiero od ok. 7,41 kg w jednym obiegu.
Czy 3 kg R410A to już obowiązek?
Tak. 3 kg × 2088 / 1000 = 6,26 t CO₂e, więc obieg wymaga kontroli szczelności co najmniej raz na 12 miesięcy i karty urządzenia w CRO (chyba że urządzenie jest hermetyczne, oznakowane i poniżej 10 t CO₂e).
Ile kosztuje brak kontroli szczelności?
Za niezapewnienie kontroli szczelności ustawa przewiduje administracyjną karę pieniężną od 4000 do 15 000 zł (art. 48 pkt 7). Do tego dochodzą koszty utraconego czynnika i ewentualnej awarii.
Kto nakłada kary za F-gazy?
Wojewódzki inspektor ochrony środowiska, w drodze decyzji administracyjnej. W sprawach systemów ochrony przeciwpożarowej – właściwy organ Państwowej Straży Pożarnej.
Czy po naprawie wycieku trzeba robić ponowną kontrolę?
Tak. Urządzenie objęte obowiązkiem kontroli musi zostać sprawdzone przez certyfikowaną osobę najwcześniej po 24 godzinach pracy i nie później niż miesiąc po naprawie (art. 4 ust. 5 rozporządzenia 2024/573).